ANA SAYFA > TARİH > KAVRAMLAR KÖŞESİ > B
BABEK
BABİL UYGARLIĞI
BAĞ-BAHÇE RESMİ
BAHARAT YOLU
BALYOS
BAROK TARZI
BATINİ
BEDESTEN
BEDEVİLER
BEKTAŞİLİK
BENNAK RESMİ
BERBERİLER
BEYLERBEYİ
BEYT-ÜL MAL
BİAT
BURJUVAZİ
BÜVEYHOĞULLARI (945-1055)

BABEK:
IX. Yüzyıl'da Arap-İslam Devleti'nin Abbasiler Devri'nde devlete karşı ayaklanarak Azerbaycan'ı egemenliği altına alan, insanların her açıdan tam eşitliğini savunan, komünal (ortakçı) bir toplum yaratmaya çalışan bir dinsel öğretinin kurucusudur. İnananlarına göre Babek bir peygamberdir. Ayaklanması 838 yılında kanlı bir biçimde bastırılmış ve Babek yakalanarak idam edilmiştir.

Başa Dön

BABİL UYGARLIĞI:
Arap Yarımadası'nda yaşayan Sami ( Arap ) kavimlerinin Mezopotamya'da Babil Kenti ve çevresinde oluşturdukları uygarlıktır. I. Babil Devleti, MÖ: 2100 yıllarında kuruldu. Bu dö-nemin en ünlü hükümdarı Hammurabi'dir. Hammurabi, Mezopotamya'nın tümünü egemenliği altına almanın yanı sıra, Sümer yasalarını Sami geleneklerine uydurarak Mezopotamya'nın en ünlü yasalarını hazırladı. Ölümünden sonra devlet gücünü yitirdi ve MÖ: 1800 yıllarında Hititliler tarafından yıkıldı. MÖ: 612 yılına kadar çeşitli devletlerin egemenliği altında yaşayan Babilliler bu tarihte Medler'le birleşip Asur egemenliğine son vererek II. Babil Devleti'ni kurdular. Böylece, MÖ: 538 yılında Persler tarafından yıkılıncaya dek böl-geye egemen oldular. Astronomi, aritmetik ve geometri alanında gelişen Babilliler'in çok katlı asma bahçeleri dünyanın yedi harikaasından biridir. 90 metre yüksekliğinde olan Babil Kulesi (Ziggurat = tapınak ) gözlemevi amacıyla yapılan önemli yapıtlardandır.

Başa Dön

BAĞ-BAHÇE RESMİ :
Osmanlı Devleti'nde bağ ve bahçelerden alınan Haraç-i Mukaseme (tarımsal ürün üzerinden oranlı olarak alınan aşar veya haraç vergisi) türünde vergidir. Zımniler, üzümden şarap yaptıkları için bu vergiyi daha fazla öderlerdi. Sipahiler bu vergiyi zımnilerden şarap olarak toplardı.

Başa Dön

BAHARAT YOLU :
İlkçağ'dan, Yeniçağa Ümit Burnu ticaret yolunun bulunmasına kadar yoğun olarak kullanılan geleneksel kervan ticaret yoludur. Hindistan'dan yüklenen Avrupa için çok değerli olan özellikle baharat gibi ürünler deniz yoluyla kıyılardan İran Körfezi'nin Kuzeyindeki Hemedan Limanı'na getiriliyordu. Buradan Suriye ve Mısır kıyılarına kervanlarla getirilen bu yükler deniz yoluyla Avrupa pazarlarına taşınıyordu.

Başa Dön

BALYOS :
Osmanlı Devleti'nde Venedik elçilerine verilen addır. 1479 yılında Venedik ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan ve Venedikli tüccarlara ticari ayrıcalıklar tanıyan antlaşmaya göre durumları yasallaşmış ve Osmanlı topraklarındaki Venedikliler arasındaki davalara da yargıçlık yapmaya başlamışlardır. 1759 yılında Venedik Cumhuriyeti'nin yok olmasıyla bu terimde yok olmuştur.

Başa Dön

BAROK TARZI :
XVII ve XVIII. Yüzyıllarda Avrupa'da yaygın olan sanat tarzıdır. Mimaride ve heykelde, kıvrımlı çizgileriyle, gösterişli süsleriyle, resimde ayrıntılarıyla ve ışık oyunlarıyla, müzikte canlı ve hareketli ritimleriyle belirlenir. En usta temsilcileri mimari ve heykelde, Bernini resimde Rubens, müzikte, Monteverdi, Vivaldi, Handel ve Bach'dır. Lale Devri'nde de (718-1730 ) Osmanlı sanatını etkileyen barok tarzdan sonra Avrupa'da Rokoko tarzı yaygınlaşmaya başlayacaktır.

Başa Dön

BATINİ :
Genel olarak kutsal kitapların açık anlamından çok gizli anlamlarını yorumlayan ve bu yorumları gerçek sayan Doğu gizlemcilerinin ( tasavvuf ) öğretisidir. Dinsel bir görünüm altında gerçek bir felsefe öğretisidir. Eski Mısır'dan başlayarak Musevilik, Zerdüştlük, Pitagoras, Platon, Hristiyanlık, Maniheizm inanış ve öğretileriyle İslam kültürüne girdi. Amacı, insan kardeşliğini sağlamak, mal ortaklığını gerçekleştirmek, özel mülkiyeti ve toplumsal sınıfları ortadan kaldırmaktır. İslam inanışında Şiilik ile bütünleşmiştir. Tarihte kurulan en önemli Batıni Devlet Fatımi Devleti'dir. Türk-İslam kültüründe yer alan Haydarilik, Kalenderilik, Babailik, Bedreddinilik, Mevlevilik, Bektaşilik, Hurifilik öğretileri Batınilikten türemişlerdir.

Başa Dön

BEDESTEN :
Değerli eşya, kumaş ve mücevherlerin alınıp satıldığı kapalı çarşılardır. XIII. Yüz yıl'da Selçuklular'la birlikte ortaya çıkmış ve Osmanlılarla yaygınlaşmıştır. Osmanlı Devleti'nin büyük kentlerinde her ticari eşyaya özgü bedestenler vardı.

Başa Dön

BEDEVİLER :
Arap Yarımadası'nda çöllerdeki vahalarda konaklayarak koyun, keçi, at ve develeri besleyerek yaşamını sürdüren göçebe Arap topluluğudur. Arap Yarımadası'nın dışında Irak, Suriye ve Ürdün topraklarında da yaşamaktadırlar. Babaerkil yapının egemen olduğu ilkel topluluklardır.

Başa Dön

BEKTAŞİLİK :
Hacı Bektaş Veli'nin (1247-1337) kurduğu, toplumcu Batıniliğin en ünlü öğretisidir. Bu düşünceye göre, her insan gereken bilgiye erişmiş değildir. Gereken bilgiye inanan insan Kutup'tur ve evren onun çevresinde döner. Barışçı ve uzlaşmacı bir öğreti olduğundan Osmanlılar Bektaşiliği korumuş ve onun kurumlaşmasına izin vermiştir.

Başa Dön

BENNAK RESMİ :
Osmanlı Devleti'nde toprak sahibi olan babalarının yanında yaşayan erkeklerin evlendikleri zaman ödedikleri vergidir.

Başa Dön

BERBERİLER :
Kuzey Afrika'nın yerli halkıdır. Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Mısır'da aşiretler halinde, genellikle göçebe olarak yaşarlar. Yerleşik olanlar tarımla, göçebe olanlar hayvancılıkla ( koyun, keçi, at ve deve ) geçinirler. Çoğunluğu Müslüman olan bir topluluktur.

Başa Dön

BEYLERBEYİ :
Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönemi'nde (1453-1826) askeri görev ve yetkileri olan eyalet valisidir. Sonradan sayıları artarken önemleri ve yetkileri azalmıştır. En kıdemlisi ve rütbelisi Rumeli Beylerbeyidir. Bunlar merkezde olduklarında Divan-ı Hümayun'un toplantılarına da katılırlardı. Barış zamanında eyaletin en büyük mülki amiri olan beylerbeyleri savaş zamanında eyaletinden toplanan askerlerin komutanı olarak Osmanlı ordusuna katılırlardı. Her beylerbeyinin eyalet merkezinde toplanan bir Eyalet divanı vardı.

Başa Dön

BEYT-ÜL MAL :
İslam devletlerinde devlet hazinesidir. Arap-İslam Devleti'nin kuruluşundan Osmanlı Devleti'nin yıkılışına dek bu ad kullanılmıştır. İslamcı özellikteki devletlerde Beyt-ül Mal'ın en önemli gelir kaynakları :
1. Müslümanlar'dan alınan vergiler (Aşar, Ağnam vb.)
2. Müslüman olmayanlardan ( Zimni ) alınan vergiler (Haraç, Cizye vb..)
3. Maden, orman, tuzla kiraları
4. Gümrük ( Baç ) vergileri
5. Savaş ganimetleri (1/40'ı Sultana, 1/5'i Hazineye)
6. Bağlı devletlerle beyliklerin yıllık vergileri ve gönderilen armağanlar.

Başa Dön

BİAT :
İslam toplumlarında hükümdarların dinsel yargı gücüne sahip olabilmeleri, meşru (yasal) ve yetkili sayılabilmeleri için halktan aldıkları söz, bağlılık andı veya yetkisidir. Emeviler Devri'nde hükümdarlığın babadan oğula geçen bir saltanat haline gelmesi nedeniyle biat biçimsel bir gelenek durumuna dönüştü.

Başa Dön

BURJUVAZİ :
Tarihsel olarak Yakınçağ'da egemen olan sınıftır. Fabrika, atölye ve makinalar gibi teknolojik üretim araçlarına sahip olan sermaye sahibi olanlardır. İlk kez Ortaçağ'ın sonlarında tüccarlar olarak ortaya çıktılar. Coğrafya Keşifleri'yle ve sömürgecilik sistemiyle zenginleştiler. Sanayi Devrimi ile yeni bir yapı oluşturarak, hızla güçlendiler ve siyasal iktidarı barışçı yollarla ya da ihtilallerle ele geçirerek devletin ve toplumun yapılarını kendi çıkarlarına uygun bir biçimde yeniden düzenlediler. Varlıklarının nedeni, ellerindeki ana malı, emek üzerinde sömürü aracı olarak kullanmalarıdır.

Başa Dön

BÜVEYHOĞULLARI (945-1055) :
Ortaçağda İran'ın Batısı'nda ve Irak'da egemenlik kuran Şii Mezhebinden bir İslam devletidir. 999 yılında Samanoğulları Devleti'nin yıkılması üzerine etkinlikleri arttı. Bağdat'daki Abbasi Halifesi'ni baskı altına aldılar. Gazneliler'le ve Büyük Selçuklularla savaştılar. 1055 yılında da Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Tuğrul tarafın-dan egemenliklerine son verildi.

Başa Dön


KPSS Tarih Kitabı, Palme Yayınlarından Yazan: Özgür Güvercin
Google site içi arama
 
SINAV MERKEZİ
Kronolojik Olaylar
Cumhurbaşkanları
Tuğralar
  NTV - Güncel Haberler

ozgurguvercin@mynet.com