|
BABEK:
IX. Yüzyıl'da Arap-İslam Devleti'nin
Abbasiler Devri'nde devlete karşı
ayaklanarak Azerbaycan'ı egemenliği altına
alan, insanların her açıdan tam eşitliğini
savunan, komünal (ortakçı) bir toplum
yaratmaya çalışan bir dinsel öğretinin
kurucusudur. İnananlarına göre Babek bir
peygamberdir. Ayaklanması 838 yılında kanlı
bir biçimde bastırılmış ve Babek yakalanarak
idam edilmiştir.
Başa Dön
BABİL UYGARLIĞI:
Arap Yarımadası'nda yaşayan Sami ( Arap )
kavimlerinin Mezopotamya'da Babil Kenti ve
çevresinde oluşturdukları uygarlıktır. I.
Babil Devleti, MÖ: 2100 yıllarında kuruldu.
Bu dö-nemin en ünlü hükümdarı Hammurabi'dir.
Hammurabi, Mezopotamya'nın tümünü egemenliği
altına almanın yanı sıra, Sümer yasalarını
Sami geleneklerine uydurarak Mezopotamya'nın
en ünlü yasalarını hazırladı. Ölümünden
sonra devlet gücünü yitirdi ve MÖ: 1800
yıllarında Hititliler tarafından yıkıldı.
MÖ: 612 yılına kadar çeşitli devletlerin
egemenliği altında yaşayan Babilliler bu
tarihte Medler'le birleşip Asur egemenliğine
son vererek II. Babil Devleti'ni kurdular.
Böylece, MÖ: 538 yılında Persler tarafından
yıkılıncaya dek böl-geye egemen oldular.
Astronomi, aritmetik ve geometri alanında
gelişen Babilliler'in çok katlı asma
bahçeleri dünyanın yedi harikaasından
biridir. 90 metre yüksekliğinde olan Babil
Kulesi (Ziggurat = tapınak ) gözlemevi
amacıyla yapılan önemli yapıtlardandır.
Başa Dön
BAĞ-BAHÇE RESMİ :
Osmanlı Devleti'nde bağ ve bahçelerden
alınan Haraç-i Mukaseme (tarımsal ürün
üzerinden oranlı olarak alınan aşar veya
haraç vergisi) türünde vergidir. Zımniler,
üzümden şarap yaptıkları için bu vergiyi
daha fazla öderlerdi. Sipahiler bu vergiyi
zımnilerden şarap olarak toplardı.
Başa Dön
BAHARAT YOLU :
İlkçağ'dan, Yeniçağa Ümit Burnu ticaret
yolunun bulunmasına kadar yoğun olarak
kullanılan geleneksel kervan ticaret
yoludur. Hindistan'dan yüklenen Avrupa için
çok değerli olan özellikle baharat gibi
ürünler deniz yoluyla kıyılardan İran
Körfezi'nin Kuzeyindeki Hemedan Limanı'na
getiriliyordu. Buradan Suriye ve Mısır
kıyılarına kervanlarla getirilen bu yükler
deniz yoluyla Avrupa pazarlarına
taşınıyordu.
Başa Dön
BALYOS :
Osmanlı Devleti'nde Venedik elçilerine
verilen addır. 1479 yılında Venedik ile
Osmanlı Devleti arasında imzalanan ve
Venedikli tüccarlara ticari ayrıcalıklar
tanıyan antlaşmaya göre durumları
yasallaşmış ve Osmanlı topraklarındaki
Venedikliler arasındaki davalara da
yargıçlık yapmaya başlamışlardır. 1759
yılında Venedik Cumhuriyeti'nin yok
olmasıyla bu terimde yok olmuştur.
Başa Dön
BAROK TARZI :
XVII ve XVIII. Yüzyıllarda Avrupa'da yaygın
olan sanat tarzıdır. Mimaride ve heykelde,
kıvrımlı çizgileriyle, gösterişli
süsleriyle, resimde ayrıntılarıyla ve ışık
oyunlarıyla, müzikte canlı ve hareketli
ritimleriyle belirlenir. En usta
temsilcileri mimari ve heykelde, Bernini
resimde Rubens, müzikte, Monteverdi, Vivaldi,
Handel ve Bach'dır. Lale Devri'nde de
(718-1730 ) Osmanlı sanatını etkileyen barok
tarzdan sonra Avrupa'da Rokoko tarzı
yaygınlaşmaya başlayacaktır.
Başa Dön
BATINİ :
Genel olarak kutsal kitapların açık
anlamından çok gizli anlamlarını yorumlayan
ve bu yorumları gerçek sayan Doğu
gizlemcilerinin ( tasavvuf ) öğretisidir.
Dinsel bir görünüm altında gerçek bir
felsefe öğretisidir. Eski Mısır'dan
başlayarak Musevilik, Zerdüştlük, Pitagoras,
Platon, Hristiyanlık, Maniheizm inanış ve
öğretileriyle İslam kültürüne girdi. Amacı,
insan kardeşliğini sağlamak, mal ortaklığını
gerçekleştirmek, özel mülkiyeti ve toplumsal
sınıfları ortadan kaldırmaktır. İslam
inanışında Şiilik ile bütünleşmiştir.
Tarihte kurulan en önemli Batıni Devlet
Fatımi Devleti'dir. Türk-İslam kültüründe
yer alan Haydarilik, Kalenderilik, Babailik,
Bedreddinilik, Mevlevilik, Bektaşilik,
Hurifilik öğretileri Batınilikten
türemişlerdir.
Başa Dön
BEDESTEN :
Değerli eşya, kumaş ve mücevherlerin alınıp
satıldığı kapalı çarşılardır. XIII. Yüz
yıl'da Selçuklular'la birlikte ortaya çıkmış
ve Osmanlılarla yaygınlaşmıştır. Osmanlı
Devleti'nin büyük kentlerinde her ticari
eşyaya özgü bedestenler vardı.
Başa Dön
BEDEVİLER :
Arap Yarımadası'nda çöllerdeki vahalarda
konaklayarak koyun, keçi, at ve develeri
besleyerek yaşamını sürdüren göçebe Arap
topluluğudur. Arap Yarımadası'nın dışında
Irak, Suriye ve Ürdün topraklarında da
yaşamaktadırlar. Babaerkil yapının egemen
olduğu ilkel topluluklardır.
Başa Dön
BEKTAŞİLİK :
Hacı Bektaş Veli'nin (1247-1337) kurduğu,
toplumcu Batıniliğin en ünlü öğretisidir. Bu
düşünceye göre, her insan gereken bilgiye
erişmiş değildir. Gereken bilgiye inanan
insan Kutup'tur ve evren onun çevresinde
döner. Barışçı ve uzlaşmacı bir öğreti
olduğundan Osmanlılar Bektaşiliği korumuş ve
onun kurumlaşmasına izin vermiştir.
Başa Dön
BENNAK RESMİ :
Osmanlı Devleti'nde toprak sahibi olan
babalarının yanında yaşayan erkeklerin
evlendikleri zaman ödedikleri vergidir.
Başa Dön
BERBERİLER :
Kuzey Afrika'nın yerli halkıdır. Fas,
Cezayir, Tunus, Libya ve Mısır'da aşiretler
halinde, genellikle göçebe olarak yaşarlar.
Yerleşik olanlar tarımla, göçebe olanlar
hayvancılıkla ( koyun, keçi, at ve deve )
geçinirler. Çoğunluğu Müslüman olan bir
topluluktur.
Başa Dön
BEYLERBEYİ :
Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönemi'nde
(1453-1826) askeri görev ve yetkileri olan
eyalet valisidir. Sonradan sayıları artarken
önemleri ve yetkileri azalmıştır. En
kıdemlisi ve rütbelisi Rumeli Beylerbeyidir.
Bunlar merkezde olduklarında Divan-ı
Hümayun'un toplantılarına da katılırlardı.
Barış zamanında eyaletin en büyük mülki
amiri olan beylerbeyleri savaş zamanında
eyaletinden toplanan askerlerin komutanı
olarak Osmanlı ordusuna katılırlardı. Her
beylerbeyinin eyalet merkezinde toplanan bir
Eyalet divanı vardı.
Başa Dön
BEYT-ÜL MAL :
İslam devletlerinde devlet hazinesidir.
Arap-İslam Devleti'nin kuruluşundan
Osmanlı Devleti'nin yıkılışına dek bu ad
kullanılmıştır. İslamcı özellikteki
devletlerde Beyt-ül Mal'ın en önemli gelir
kaynakları :
1. Müslümanlar'dan alınan vergiler (Aşar,
Ağnam vb.)
2. Müslüman olmayanlardan ( Zimni ) alınan
vergiler (Haraç, Cizye vb..)
3. Maden, orman, tuzla kiraları
4. Gümrük ( Baç ) vergileri
5. Savaş ganimetleri (1/40'ı Sultana, 1/5'i
Hazineye)
6. Bağlı devletlerle beyliklerin yıllık
vergileri ve gönderilen armağanlar.
Başa Dön
BİAT :
İslam toplumlarında hükümdarların dinsel
yargı gücüne sahip olabilmeleri, meşru
(yasal) ve yetkili sayılabilmeleri için
halktan aldıkları söz, bağlılık andı veya
yetkisidir. Emeviler Devri'nde hükümdarlığın
babadan oğula geçen bir saltanat haline
gelmesi nedeniyle biat biçimsel bir gelenek
durumuna dönüştü.
Başa Dön
BURJUVAZİ :
Tarihsel olarak Yakınçağ'da egemen olan
sınıftır. Fabrika, atölye ve makinalar gibi
teknolojik üretim araçlarına sahip olan
sermaye sahibi olanlardır. İlk kez
Ortaçağ'ın sonlarında tüccarlar olarak
ortaya çıktılar. Coğrafya Keşifleri'yle ve
sömürgecilik sistemiyle zenginleştiler.
Sanayi Devrimi ile yeni bir yapı
oluşturarak, hızla güçlendiler ve siyasal
iktidarı barışçı yollarla ya da ihtilallerle
ele geçirerek devletin ve toplumun
yapılarını kendi çıkarlarına uygun bir
biçimde yeniden düzenlediler. Varlıklarının
nedeni, ellerindeki ana malı, emek üzerinde
sömürü aracı olarak kullanmalarıdır.
Başa Dön
BÜVEYHOĞULLARI (945-1055) :
Ortaçağda İran'ın Batısı'nda ve Irak'da
egemenlik kuran Şii Mezhebinden bir
İslam devletidir. 999 yılında Samanoğulları
Devleti'nin yıkılması üzerine etkinlikleri
arttı. Bağdat'daki Abbasi Halifesi'ni baskı
altına aldılar. Gazneliler'le ve Büyük
Selçuklularla savaştılar. 1055 yılında da
Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Tuğrul
tarafın-dan egemenliklerine son verildi.
Başa Dön
|
;){kind=link}